چکونه مغلوب جنگ فرسایشی نشویم ...( قسمت اول )



من نوشت - مقاله ها
نوشته شده توسط احمد باطبی
دوشنبه ، 1 تیر 1388 ، 22:49
گرگ ها خوب بدانند در این ایل غریب
گر پدر مرد تفنگ پدری هست هنوز
گرچه مردان قبیله همگی کشته شدند
توی گهواره چوبی پسری هست هنوز
آب اگر نیست نترسید که در قافله مان
دل دریایی و چشمان تری هست هنوز

به شخصه تصور نمیکردم که آقای کروبی و مهندس موسوی تا این اندازه پای رآی ملت بایستند . اما اشتباه میکردم . قبل از انتخابات مطلبی را نوشته بودم در خصوص مهندس موسوی و به نوعی او را بخاطر حرفهای انتخاباتی اش تقبیح کردم . اما امروز با ایستادگی که از ایشان دیدم ، باید بگویم قضاوت غیر منصفانه ای در قبال ایشان داشتم .
کودتاگران با طرح ساده انگارانه روسها و همچنین عدم شناخت صحیح نسبت به عکس العمل جامعه ایران ، خودشان را در شرایط پیش بینی نشده ای قرار داده اند . آن ها پس از مواجهه باحضور مردم و پافشاری کاندیدا ها دو شیوه موازی برخورد را هم زمان با هم به کار گرفتند . اول سرکوب همه جانبه مخالفین . دوم وعده پیگیری قانونی تخلف در انتخابات
آيت الله خامنه ای در نماز جمعه حرفی که خاتمه يافتن اعتراض ها به نفع مردم را داشته باشد مطرح نکرد. نصيحت های کلی برای ايجاد وحدت برای جلو گیری از سوء استفاده دشمنان ... او صراحتا اعلام کرد که نظرات آقای رئیس جمهور ( احمدی نژاد) به نظرات من نزدیک تر است . او باشفافیت تمام گفت که اگر اعتراضات ادامه پیدا کند من دفعه بعد با صراحت بیشتری در مورد آن حرف خواهم زد . او گفت امکان تقلب در یازده میلیون رای وجود ندارد .
به موازات این موضع گیری ، اخبار دیگری مبنی بر تلاش حاکمیت برای کنترل اعتراضات مردم از شیوه های پلیسی منتشر میشود . خرید امکانات جاسوسی از شرکت نوکیا ، دستگيری سعيد حجاريان و بهزاد نبوی ، تاج زاده و ... کشتار بی سابقه مردم و انتشار اخبار جعلی در خصوص واقعیات حوادث جاری کشور در صدا و سیما .
شورای نگهبان بعداز چند روز در اعلام نتیجه پیگیری اعتراضات در خصوص انتخابات میگوید : در انتخابات تقلب صورت گرفته اما میزان آن خیلی ناچیز بوده و در نتیجه کلی انتخابات تاثیری ندارد . و امروز هم که به کلی انتخابات را مورد تایید قرار داده است .
با بررسی رفتار کودتاچیان در دوران سی ساله بعد از انقلاب خواهیم دید که هدف از انتخاب این استراتژی نه برآوردن آن چه که مردم میخواهند است ، بلکه خریدن وقت و کشاندن جریان اعتراضات به جنگ فرساشی و در نهایت تحلیل قوای جنبش اچتماعی و شکست آن است . با طولانی شدن درگیری ها و مرور زمان طبیعتاَ اعتراضات مردم بی دفاع که سلاحی به جز جان خویش ندارند ، چون روزهای ابتدايی هفته، ديده نمی شود . این در حالی است که کودتاچیان با در اختیار داشتن همه گونه امکانات به باز سازی قوا پرداخته و به صحنه می آیند . برنامه بعد از پیروزی آنها هم چیزی نخواهد بود به جز شناسایی بیش از پیش فعالین جنبش اجتماعی و حذف و یا دستگیری و تحت فشار قرار دادن آنها در زندان برای اجرای سناریوی نخ نما شده مصاحبه تلویزیونی و دادن اعتراف به قصد ایجاد انقلاب مخملی و جاسوسی برای بيگانه .
اما تکلیف چیست ؟
هدف اصلی در این مقابله به طور قطع داشتن حرکتی منسجم و انداختن سنگینی درگیری و هزینه های آن به سمت کودتاچیان است تا روند کودتا متوقف و کنترل کشور از آنها گرفته شود . در این میان برعکس ظاهر ماجرا یعنی مسلح بودن کودتا چیان به ابزار سرکوب درمقابل مردم بی دفاع ، شرایط آنچنان هم تاریک و ناامید کننده نیست .مسئولیت کودتا چیان امروز خیلی بیشتر از مردم است . آنها جدا از پروژه سرکوب ها مشکل اداره امور کشور به لحاظ اقتصادی ، سیاسی ( داخلی و خارجی ) ، فرهنگی ، امنیتی و ... دارند . ضمانت اجرایی همه این وظایف مردم هستند که میتوانند با اختلال در این حوزه ها کنترل امور را از دست کودتا چیان خارج نموده و به دست نمایندگان منتخب خود بسپارند .
تجربه موفق جوامعی که کشور هایشان با پدیده کودتا مواجه بوده اند نشان میدهد که بزرگترین عامل پبروزی شان ایجاد و حفظ انسجام توده های اچتماعی بوده و این عمل عموما با تمرکز و سازماندهی رفتار جمعی توده های اجتماعی ، انجام شده است . رفتار جمعی طبق تعاریف جامعه شناسی رفتار گروهي است كه بدون ساختار، خودانگيخته، عاطفي و پيش بيني ناپذير است. رفتار جمعي در شرايطي كه با جمع (گروه ناپايدار و بي ساختار) سروكار داريم بروز مي كند. تکیه به رفتار جمعی برای هدایت یک جنبش در کوتاه مدت قابل استفاده است . اما در بلند مدت جنبش نیاز به سازمان یافتنی صحیح دارد . عوامل تعيين كننده رفتار جمعي عبارتند از :
1. زمينه ساختاري؛ به معناي آن است كه ساختار جامعه بايد به گونه‌اي باشد، كه شكل خاصي از رفتار جمعي در آن به وقوع بپيوندد. به عنوان مثال جامعه‌اي كه اعتراض و تظاهرات در آن ممنوع است، زمينه مساعدي براي چنين رفتارهاي خود انگيخته‌اي فراهم مي‌سازد؛[6]
2. فشار ساختاري؛ هنگامي كه فشاري بر جامعه تحميل مي‌شود، مردم، اغلب براي يافتن راه حل پذيرفتنی، به همكاري با يكديگر ترغيب مي‌شوند. براي مثال بحران اقتصادي در جامعه، افراد را دچار ناراحتيهاي روحي کرده و با يكديگر در سرپيچي از نظم حاكم متحد مي‌كند؛[7]
3. باور تعميم‌يافته؛ قبل از اينكه راه‌حلي دسته‌جمعي براي يك مسأله يافت شود، بايد همه بپذيرند كه چنين مسأله‌اي وجود دارد، بنابراين مسأله بايد شناخته شود، افكار عمومي به آن توجه كنند و راه‌حلهاي ممكن براي آن ارائه شود؛ [8]
4. عوامل شتاب‌دهنده؛ براي ظهور رفتار جمعي، بايد نخست رويداد مهمي افراد را به واكنش جمعي وا دارد. اين رويداد خاص اغلب با شايعه، مبالغه آميز مي‌شود و در نتيجه، به صورت چشمگيرتري جلوه مي‌كند.[9]
5. بسيج براي اقدام: هنگامي كه رويداد شتاب‌دهنده رخ داد، گروه براي اقدام، بسيج مي‌شود. اين نوع سازمان كه اعضاي آن با شتاب گرد آمده‌اند، بسيار بي‌ساختار است و بافت منسجمي ندارد.[10] به عنوان مثال، دستگيري و كشته شدن گروهي از مردم ايران در حكومت نظامي زمان شاه، موجب ايجاد موجي از اعتراضات شد و رهبراني از ميان جمعيت برخاسته و مردم را بر ضد حكومت بسيج کردند که در نتیجه آن، جمعيت، شعار و فرياد خشم‌آلود سر داده و با نيروي نظام شاه، درگير ‌شدند.
6. عمليات كنترل اجتماعي؛ موفقيت تلاشهاي جمعي افراد، عمدتاً تابع مكانيسمهاي كنترل اجتماعي در جامعه است. «كنترل‌هاي اجتماعي را مي‌توان به دو نوع گسترده تقسيم كرد:
الف) كنترل‌هاي اجتماعي كه شرايط مساعد ساختاري و فشار را به حداقل مي‌رسانند؛ در معناي وسيع، اين كنترل‌ها از وقوع يك مورد رفتار جمعي جلوگيري مي‌كنند، زيرا به عوامل نامعين حمله مي‌برند؛
ب) كنترل‌هاي اجتماعي، كه صرفاً پس از آنكه يك مورد جمعي آغاز به شكل‌گيري و تحقق نماید، بسيج مي‌شوند. دسته اخير تعيين مي‌كنند كه يك مورد جمعي، با چه سرعت، تا چه اندازه و در چه جهاتي بروز خواهد نمود.»[11]رفتار جمعي به وجود جماعت يا جمعيت انبوه بستگي دارد. جماعت داراي انواعي مي باشد: بيانگر، كنشگر، اوباش، حضار، شورش و غوغا و وحشتزدگي و .. که هر کدام تعریف خاص خودش را داشته و از نیروی حاصله از آن میتوان در شرایط مناسب استفاده کرد .
باشناخت حداقلی از این تعاریف و مفاهیم میتوان ماهیت رفتار مردم را در این شرایط درک کرده و پتانسیل رفتار جمعی آنها را در مسیر مناسب هدایت کرد .با مطالعه شش تعریف علمی ارائه شده بالا و همچنین مثال ها و مصداق های آن در خواهیم یافت که شرایط کنونی ایران آبستن هر شش تعریف ارائه شده است .
گام اول در به دست گیری رفتار غیر منسجم مردم ، رسیدن به تعریف اول ( زمينه ساختاري ) است . برای رسیدن به این هدف باید تلاش به کنترل آگاهانه ترین رفتار ها نمود . در شرایط امروز شاید سردادن شعار الله اکبر در شب ها بهترین مثال باشد . چرا که جماعت الله اکبر گو کسانی هستند که در شب و فارغ از درگیری های روزانه ، در منزل و همچنین در بهترین شرایط به لحاظ آرامش ، این عمل را آگاهانه انتخاب کرده و اقدام به آن مینماید . یکپارچگی ذهنی و روحی این اقدام و همچین نمود بیرونی آن ، یعنی صدای هزاران انسان نا آشنای همراه که بر سیاهی شب مسلط است ، روح جمعی را تقویت کرده و امکان بروز بیش از پیش رفتار جمعی را فراهم میکند .
دومین گام در جهت دهی رفتار جمعی بعد از یافتن نقطه اشتراک ( الله اکبر شبانه ) تأمین تعریف دوم ( فشار ساختاري ) است . در این مرحله باید جماعت به همکاری باهم ترغیب بشوند . تعمیم و گسترش ماهیتی این اقدام آگاهانه ( الله اکبر شبانه ) اقدام بعدی است . خواندن دعا و نیایش به صورت گروهی ، خواندن سرود های ملی ، حماسی و نوستالژیک در تجمعات عادی نظیر صف های اتوبوس ، مترو ، مدارس ، دانشگاه ها و ... ، به میان کشیدن افراد در حاشیه و تشویق آنها برای شرکتشان از این جمله اقدامات است . گروهی بودن این اقدامات برخورد کودتاچیان را سخت می کند و آگاهانه بودن و حق انتخاب مردم در همراهی با جماعت حس تعهد ایجاد میکند .
گام سوم ( باور تعميم‌يافته ) یعنی جلب توجه افکار عمومی نسبت به مسئله است . یاد آوری و تکرار دائم تقلب در انتخابات برای مردم و خصوصا کودتاچیان یکی از کلیدی ترین نکات محسوب میشود . انتخاب رنگ ( سبز ) به عنوان نماد از قبل از انتخابات یکی از بزرگترین امتیازات مردم است . سبز رنگ کردن محیط شهر و هرانچه در آن است نوعی درگیری کم هزینه محسوب میشود که وزن و قوای انسانی متعلق به طرفین را به نمایش میگذارد . و نکته مهم اینجاست که بکار گیری افراطی رنگ یکی از اصلی ترین ابزار های جنگ روانی مجسوب میشود . ساخت شعار های متناسب با عملکرد کودتاچیان و همچنین بکارگیری شعار های انقلاب 57 که به نوعی جزء شعار های نوستالژیک مردم محسوب میشود و نشر آن به رنگ سبز در هر محل ممکن . ( روی شعار ها ، تابلو ها و عکس های متعلق به کودتاچیان و ... ) ساختن لطیفه ، سرود ، طنز و ... برای کودتاچیان و خصوصاَ سران آن ها و ترویج نوشتاری ، اینترنتی و ... و سینه به سینه آن ها به جهت شکستن جو وحشت عمومی از انتقاد به آنها . و روش های ابتکاری دیگر غیر قابل گذشت بودن اقدام کودتا چیان را تثبیت میکند .
گام چهارم توجه به عوامل شتاب‌دهنده است . یکي از پايه هاي اصلي بروز رفتار جمعي شايعه است. شايعه وقتي رخ مي دهد كه اخبار به درستي از طريق رسانه هاي جمعي منتشر نشود و مردم اطمينان كافي به رسانه ها نداشته باشند . پدیده شایعه یکی از اصلی ترین ابزار روانی مورد استفاده کودتا گران است که با آن به تضعیف روحیه و یا طرف مقابل میپردازد . اما در زمان ضعف و نا امیدی شایعه عکس آن نیز مصداق دارد . در تنگنا و شرایط گریز ناپذیر ایجاد شایعه در راستای تقویت روحیه جمعی یکی از ابزار های حفظ انسجام خواهد بود . انتشار اخبار و اطلاعات و انتشار فیلم ها و بیانیه ها به صورت دستی ، تلفنی ، ایمیل و ... و ایجاد یک شبکه اطلاع رسانی غیر رسمی ، گفتگو و آگاه سازی قشر های پایین اجتماعی از اوضاع جاری یکی دیگر از عوامل شتابدهنده محسوب میشود .
گام پنجم بسيج براي اقدام . معنای این مرحله در زبان ساده یعنی حضور مردم در خيابان ها و تظاهرات موضعی کوچک و بزرگ در نقاط مختلف شهرها و روستاها برای فرسايش و پراکنده کردن قوای کودتاچيان . کاستن از زمان حضور در خیابانها و محله ها و افزودن به تعداد دفعات حضور یکی از کلیدی ترین نکات است . چرا که همیشه تعداد نیروهای سرکوب گر کودتاچیان بسیار کم تر از مردم است . تقسیم آنها در شهر باعث تضعیف آنهاست .
گام آخر عمليات كنترل اجتماعي مهمترین بخش فرایند کنترل رفتار جمعی است . مردم در این مرحله تعیین میکنند كه با چه سرعت، تا چه اندازه و در چه جهاتي پیش بروند .در این مرحله عملا سوی پیکان جنگ فرسایشی از طرف مردم به سوی کودتاگران بسیار محتمل است . و اصلی ترین دلیل اهمیت این مرحله نیز همین است . برای گذار به مرحله بعدی مبارزه و تکامل جنبش اچتماعی میبایست از پدیده "سرایت" بهره جست . گسترش واكنش عاطفي از يك شخص به اشخاص ديگر سرايت جمعي ناميده مي شود كه تحت تأثير ناشناسي، حالت غير شخصي، تلفيق پذيري و سرايت اجتماعي است.
جنبش اجتماعی ایران از روز کودتا تا به امروز این شش مرحله را طی نموده است . از این پس نیاز جامعه نوعی سازمان یافتگی برای فرسایش کودتاگران است . در نوشتار بعدی به چگونگی آن و روشهای اجرای فرسایش خواهیم پرداخت .

[1]. كوئن، بروس؛ مباني جامعه‌شناسي، غلام‌عباس توسلي و رضا فاضل، تهران، سمت، 1384، چاپ شانزدهم، ص323.
[2]. اسملسر، نيل؛ تئوري رفتار جمعي، رضا دژاكام، تهران، يافته‌هاي نوين و دواوین، زمستان 1380، چاپ اول ص16.
[3]. گولد، جوليوس و كولب، ويليام ل؛ فرهنگ علوم اجتماعي، كيا و ديگران، تهران، مازيار، چاپ اول 1376، ص442.
[4]. همان، ص442.
[5]. عضدانلو، حميد؛ آشنايي با مفاهيم اساسي جامعه‌شناسي، تهران، ني، 1386، چاپ دوم، ص329.
[6]. كوئن، بروس؛ ص324 تا ص327 و اقبتاس اسملسر؛ همان، ص20 تا 26.
[7]. همان.
[8]. همان.
[9]. همان.
[10]. همان.
[11] . اسملسر؛ ص24.